briard

dziedziczenie umaszczenia u psów rasy briard

Warunkiem zrozumienia mechanizmów odpowiedzialnych za odziedziczalność barwy jest znajomość podstawowych terminów z zakresu genetyki. Krótkie definicje tych pojęć znajdziecie poniżej.

- zygota: powstaje w wyniku zapłodnienia komórki jajowej, ma podwójny zestaw chromosomów.
- chromosomy: nitkowate struktury zawierające cząsteczki DNA; w ich obrębie znajdują się liniowo ułożone geny; za pomocą chromosomów rodzice przekazują swoje cechy potomstwu; liczba chromosomów jest stała dla każdego gatunku, u psa wynosi 2 x 39.
- gen: podstawowa jednostka dziedziczności; fragment DNA zawierający informację genetyczną dotyczącą konkretnych funkcji, zajmujący ściśle określone miejsce w  chromosomie.
- allel: dwie różnie ( często przeciwstawnie ) działające formy jednego genu.
- chromosomy homologiczne:para identycznych chromosomów (  jeden pochodzi od ojca, drugi od matki ), mająca w tym samym miejscu identyczne geny ( warunkujące tą samą cechę ).
- genotyp: zespół wszystkich genów w komórce danego osobnika, warunkujący jego właściwości dziedziczne.
- fenotyp: zespół cech organizmu będący wynikiem działania genów oraz warunków środowiska; przejawia się w wyglądzie osobnika.
- gen dominujący: w heterozygocie maskuje obecność obecność drugiego genu- recesywnego; objawia się fenotypowo; jest oznaczany wielką literą.
- gen recesywny: inaczej gen ustępujący, którego obecność nie ujawnia się w heterozygocie fenotypowo; oznaczany małą literą.
- homozygota: zygota, która ma w chromosomach homologicznych dwa identyczne geny danej cechy.
- heterozygota: zygota posiadająca w chromosomach homologicznych dwa różne geny danej cechy.
- dziedziczność: zdolność przekazywania cech fizycznych i  psychicznych rodziców na potomstwo.
- selekcja: dobór najlepszych, odznaczających się pożądanymi cechami osobników do rozrodu.

umaszczenie czarne i płowe

U briardów czarna barwa sierści dominuje nad płową. Jest to równoznaczne z tym, że od strony genotypowej płowy briard jest recesywną homozygotą ( P P ), czyli w ogóle nie posiada w swoim garniturze chromosomowym "genu czarnego". W praktyce więc ze skojarzenia dwóch płowych briardów rodzi się zawsze płowe potomstwo. Inaczej jest z czarnymi briardami. Ich fenotyp nie określa jednoznacznie genotypu. Czarną barwę warunkują następujące pary genów: ( C C ), ( C P ). W pierwszym przypadku mamy do czynienia z dominującą homozygotą, w drugim z heterozygotą. Najłatwiejszy do rozpoznania jest genotyp psów homozygotycznych pod względem czarnej barwy. Taki osobnik skojarzony z płowym da zawsze potomstwo czarne. Natomiast czarna heterozygota połączona z płową homozygotą da szczenięta płowe ( homozygotyczne ) i czarne (  heterozygotyczne ). Niewykluczone jest również pojawienie się szczeniąt wyłącznie płowych lub czarnych, dlatego niekiedy, aby rozpoznać genotyp czarnej heterozygoty trzeba porównać wyniki kilku skojarzeń. Włącznie czarne briardy urodzą się natomiast ze skojarzeń typu: czarna heterozygota ( C P ) x czarna homozygota ( C C ) oraz płowa homozygota ( P P ) x czarna homozygota ( C C ). Te schematy wyraźnie ilustrują dominację czarnej barwy umaszczenia. Przy skojarzeniu dwóch czarnych heterozygot ( C P ) każdy z rodziców przekaże szczeniętom zarówno geny czarnej jak i płowej barwy. W  takim miocie urodzą się więc szczenięta płowe ( homozygoty P P ), oraz czarne zarówno homozygotyczne ( C C ), jak i heterozygotyczne (  C P ). Jeżeli czarny briard krzyżowany z różnymi osobnikami (  płowymi i czarnymi ) daje wyłącznie czarne potomstwo możemy być pewni jego homozygotyczności.

Problemem w hodowli płowych briardów jest otrzymanie intensywnie płowego, ciepłego koloru umaszczenia. Jednym z czynników niesprzyjających poprawianiu tej cechy jest wyhodowanie płowego potomstwa z linii czarnych rodziców ( łączenie dwóch czarnych heterozygot ). Płowe briardy z takich skojarzeń często mają szatę wyblakłą, zbyt rozjaśnioną.

umaszczenie szare

Nieco bardziej skomplikowane jest dziedziczenie umaszczenia szarego. Odgrywają w nim istotna rolę wspomniane wcześniej geny modyfikujące. Najważniejsze są tutaj dwa geny D i G. Dominujący allel D jest odpowiedzialny za normalne umaszczenie płowe lub czarne, recesywny allel d powoduje natomiast rozrzedzenie pigmentu, na skutek czego barwa czarna przechodzi w szarą, a płowa w piaskową. Również dominujący allel G warunkuje postępujące szarzenie sierści w miarę rozwoju psa. Recesywny allel g działa przeciwstawnie- warunkuje utrzymanie czarnej barwy szaty. Na skutek działania wymienionych genów dorosły szary briard może urodzić się jako czarny i jako szary. Podczas wystaw psów takie briardy mimo identycznego fenotypu są oceniane osobno, w zależności od adnotacji o umaszczeniu w rodowodzie. Uwaga! W Polsce wszystkie typy umaszczenia oceniane są razem.

Szare briardy urodzone jako czarne ( z franc. noir- gris ) mają w rodowodzie wpisane umaszczenie czarne. Szara barwa pojawia się u nich najwcześniej około 3- 6 miesiąca życia, albo nawet dopiero po ukończeniu roku, czy tez dwóch lat. Pigmentacja śluzówek jest identyczna jak u czarnych, pazury, nos i wargi są czarne, oczy ciemne, a skóra niebieskawa. Na ten typ umaszczenia wpływa głównie allel G.

Szare briardy urodzone jako szare ( z franc. gris- gris ) w rodowodzie maja wpisane umaszczenie szare. Mówi się o nich szaro- szare, niebieskie lub błękitne. Po urodzeniu u takich briardów poduszki łap są różowe, pazury i nos jasnoszare. Po 10 dniach ciemnieją do ciemnoszarych i ostatecznie pozostają szarawe. Oczy na początku są jasnobłękitne, by po ok. 3 miesiącach zmienić barwę na szarą, a w przyszłości często staja się jasnobrązowe. Podszerstek jest często mało obfity, choć gatunek włosa doskonały- suchy, "kozi". Jasnoszare umaszczenie z czasem najpierw ciemnieje, potem jaśnieje, tak by u psów około dwuletnich stać się ostatecznie dość jasnym. Maksymalnie doskonałą strukturę i barwę włosa osiągają szare briardy w trzecim roku życia. Ten rodzaj umaszczenia warunkują przede wszystkim recesywne allele (  d d ) genu D.

Szare briardy rodzą się zawsze ze skojarzenia dwóch rodziców urodzonych jako szare ( potomstwo 100  % szare ). Poza tym zdrowe i pełnowartościowe szare szczenięta można uzyskać po osobniku szarym homozygotycznym ( gris- gris ) oraz heterozygotycznym czarnym, który miał jednego szarego rodzica ( 50 % szarych briardów ). Ostania możliwość. to skojarzenie dwóch czarnych heterozygot, z których każda miała szarego rodzica ( rodzi się 25 % szarych szczeniąt ). Szara suka nigdy nie powinna być kryta płowym psem! W przeciwnym razie urodzą się wadliwe szczenięta o cechach, które wyeliminują je z hodowli (  jasnozłote oko, krótka i rzadka sierść o nieokreślonej barwie ). Umaszczenie szare jest najrzadziej spotykane, a od kilku lat cieszy się rosnącym zainteresowaniem.

schemat dziedziczenia umaszczenia

Różne warianty dziedziczenia umaszczenia ilustruje szczegółowo poniższa tabela:



źródła

Materiał opracowany w oparciu o pozycję "Briard" Ewy D. Sobolty.


Copyright © 2000-2013 by Briardy w Polsce. Wszelkie prawa zastrzeżone!